PENGUASAAN ISTIQOMAH DALAM KEHIDUPAN

Tuesday, 1 May 2012

ULAMA DALAM BIDANG ILMU TAFSIR



Kelahiran ulama-ulama dalam pengajian Ilmu Tafsir ini merupakan bidang pengkhususan yang mereka ceburi atau kecenderungan mereka untuk memberi perhatian dan tumpuan yang lebih dalam bidangan yang berhubung-kait dengan penafsiran ayat-ayat suci Al Quran. Namun begitu, mereka juga alim dan mahir dalam ilmu-ilmu lain, seperti ilmu nahu bahasa arab, sastera arab, ilmu balaghah, ilmu fiqh, ilmu kalam dan lain-lain lagi, kerana ilmu-ilmu tersebut saling kait-mengait di antara satu sama lain apa sesuatu penafsiran ayat dibuat. Ada di antara ulama tafsir menafsirkan ayat mengikut nahu dan balaghah, ada di antara mereka menafsirkan ayat mengikut hukum fiqh dan ada pula yang menafsirkan sesuatu ayat mengikut konsep kesufian atau alam mistik. Di antara mereka ialah:

1. Imam At Tabari (225-310H/839M-923M)
Beliau ialah Abu Jaafar Muhammad bin Jarir At Tabari, tetapi beliau terkenal dengan nama At Tabari atau Ibn Jarir At Tabari. Beliau dilahirkan pada 225H/ 839M di Amul, Tabaristan, Iran tetapi beliau lebih banyak menghabiskan masanya di Kota Baghdad. Imam At Tabari menguasai banyak ilmu pengetahuan tetapi beliau lebih terkenal dalam bidang tafsir dan sejarah. Beliau berpindah ke Baghdad untuk menemui Imam Ahmad bin Hanbali, namun sebelum sampai di kota tersebut Imam Ahmad meninggal dunia 241H/855M. Beliau pergi ke Wasit dan Basrah untuk mengikuti beberapa kuliah di sana. Setelah itu beliau melanjutkan perjalanan ke Kufah untuk mendalami ilmu hadith dan ilmu yang berkaitan dengannya. Kemudian beliau kembali ke Baghdad untuk belajar ilmu Al Quran dan fiqh, khususnya fiqh imam Asy Syafi’ei. Pada 253H/867M, beliau pergi ke Fustat, Mesir dan singgah di Syria untuk belajar ilmu hadith. Setelah itu, beliau kembali semula ke Baghdad dan berjaya menulis pelbagai karya yang masih digunakan hingga hari ini. Ketika menulis kitab tafsirnya, Jami’eu Al Bayan Fi Tafsir Al Quran atau dikenali sebagai Tafsir At Tabari, beliau telah menggunakan kaedah menafsiran Tafsir Bi Al Ma’sur iaitu penafsiran Al Quran dengan Al Quran, dengan hadith dan ijtihad para sahabat. Kitab itu mengandungi penemuan hukum akidah dan fiqh yang disimpulkan daripada Al Quran. Karya sejarah beliau yang terkenal ialah Tarikh Ar Rusul Wa Al Muluk atau dikenali dengan nama Tarikh At Tabari. Kitab itu dianggap sebagai kitab sejarah Islam yang paling lengkap. Dalam kitab itu dimuatkan maklumat yang tidak pernah ditulis oleh sejarawan sebelumnya. Isi kitab itu terbahagi kepada dua bahagian. Bahagian pertama mengandungi sejarah Arab, Parsi dan Rom sebelum Islam, manakala bahagian kedua mengandungi sejarah pasca-Islam. Kitab sejarah ini telah menjadi rujukan dan diterjemahkan ke dalam pelbagai bahasa. Imam At Tabari meninggal dunia ketika berusia 85 tahun di Baghdad pada 310H/923 M. Semoga Allah merahmati roh beliau, amin.

2. Imam Ibn Kathir (701-774H)
Beliau ialah Abu Al Fida’ Imaduddin Ismail bin Umar bin Kathir Al Qurasyi Al Bushrawi Ad Dimasyqi, lebih dikenal dengan nama Ibn Kathir. Beliau lahir pada tahun 701H di sebuah desa Kota Bashra di Syam. Pada usia empat tahun, ayahnya meninggal dunia dan beliau diasuh oleh bapa saudaranya. Pada tahun 706H, beliau berpindah dan menetap di kota Damsyiq. Di sana, beliau banyak menimba ilmu pengetahuan dari para ulama yang terkenal di kota tersebut, di antaranya ialah Syeikh Jamaluddin Yusuf bin Zaki Al Mizzi, salah seorang ahli hadith di Syam, kemudian Syeikh Jamaluddin menikahkan Ibn Kathir dengan puteri kesayangannya. Beliau sempat berguru dengan Syeikhul Islam Ibn Taimiyah, Syeikh Burhanuddin Ibrahim Al Fazari, Ibn Asyakir, Ibn Syairazi, Ishaq bin Yahya bin Al Amidi, Ibn Zarrad, Al Hafizh Ad Dzahabi dan lain-lain lagi. Beliau juga belajar di Mesir dan mendapat ijazah dari para ulama di sana, berkat usaha dan kegigihannya, akhirnya beliau menjadi seorang ahli tafsir dan ahli hadith serta sejarawan yang terkenal pada abad ke 8H. Kitab beliau dalam bidang tafsir ialah Tafsir Al Qur’an Al ‘Azim yang lebih dikenali sebagai Tafsir Ibn Kathir. Kitab tersebut menjadi kitab tafsir yang terbaik di samping kitab Tafsir At Tabari. Para ulama mengatakan bahawa Tafsir Ibn Kathir adalah sebaik-baik kitab tafsir kerana memiliki pelbagai keistimewaan, beliau menggunakan kaedah Tafsir Bi Al Ma’sur iaitu menafsiran Al Qur’an dengan Al Qur’an, menafsirkan Al Qur’an dengan As Sunnah, kemudian dengan perkataan para shahabat, tabi’in dan tabi’ tabi’ein, kemudian dengan kaedah-kaedah tatabahasa Arab. Selain tafsir, beliau juga menulis kitab-kitab lain yang sangat bermutu di antaranya adalah Al Bidayah Wa An Nihayah, Jami’eu Al Masanid, Ikhtisar ‘Ulum Al Hadith, Risalah Fi Al Jihad dan banyak lagi. Ibn Kathir meninggal dunia pada tahun 774H di Damsyiq dan dikuburkan di sebelah makam gurunya, Syeikhul Islam Ibn Taimiyah. Semoga Allah merahmati roh beliau, amin.

3. Imam Al Qurtubi (871H/1214-1273M)[1]
Beliau ialah Abu Abdillah Muhammad bin Ahmad bin Abu Bakr bin Farh Al Ansari Al Khazraji Al Andalusi Al Qurtubi, seorang ahli tafsir dari Cordova, Andalusia. Beliau berhijrah ke Mesir untuk menuntut ilmu dan menetap di kediaman Abu Khusaib di selatan Asyut, Mesir. Beliau adalah seorang hamba Allah yang soleh dan ulama yang arif, wara’ dan zuhud di dunia, yang sibuk menguruskan dirinya dengan urusan akhirat, sentiasa menghabiskan waktunya untuk memberikan bimbingan, beribadah dan menulis. Beliau sangat alim dalam bidang ilmu fiqh, nahu, qira`at, balaghah dan lughah, terkenal sebagai seorang penuntut ilmu yang sangat tekun. Di antara guru-guru beliau ialah Dharir bin Ali bin Futuh Al Uzdi Al Iskandarani Al Maliki, Al Alamah Bahauddin Abu Al Hassan Ali bin Hibatullah bin Salamah Al Misri Asy Syafi’ei, Abu Al Abbas Ahmad bin Umar bin Ibrahim Al Maliki, Al Hassan bin Muhammad bin Amruk At Taimi An Nisaburi dan lain-lain lagi. Kitab-kitab tulisan beliau ialah At Tazkirah Fi Ahwal Al Mauta Wa Umur Al Akhirah, At Tizkar Fi Afdlal Al Adzkar, Al Usna Fi Syarhi Asma illahi Al Husna, Syarhu At Taqashi, Al I’lam Bi Ma Fi Dinin Nashara Min Al Mafasid Wa Al Auham Wa Idhari Mahasini Din Al Islam, Qam’ul Hirshi Bi Az Zuhdi Wa A Qana’ah, Risalah Fi Alqab Al Hadith, Kitab Al  Aqdliyah, Al Mishbah Fi Al Jam’ei Baina Al Af’ali Wash Shihah dan lain-lain lagi. Kitab tafsirnya yang terkenal ialah Al Jami’ei Li Ahkam Al Qur’an yang dikenali sebagai Tafsir Imam Al Qurtubi. Keistimewaan kitab ini kerana di dalamnya diulas tentang hukum-hakam yang terkandung dalam sesuatu ayat Al Qur’an secara panjang lebar, dibawa hadith-hadith yang ditakhrij oleh beliau dan diungkapkan pula para perawinya. Dalam kaedah metodologi penulisan kitab tafsir, Imam Al Qurtubi banyak merujuk kitab-kitab tafsir yang dikarang sebelumnya dan menggunakan kaedah tafsir bil ma’tsur, qira’at, lughah, nahu, balaghah, fiqh, kajian hukum dan sebagainya. Beliau wafat pada malam Isnin, 9 Syawal tahun 871H, dimakamkan di Al Muniya terletak di sebelah timur Sungai Nil[2]. Semoga Allah merahmati roh beliau, amin.

4. Imam Fakhruddin Ar Razi (543-606H)
Beliau ialah Syeikhul Islam Muhammad bin Umar bin bin Al Hassan At Tamimi Al Bakri Al Qurasyi At Tibristani Ar Razi Asy Syafi’ei Al Asy’ari, digelar dengan Fakruddin. Dilahirkan pada 25 Ramadhan tahun 543H di Kota Ray, Teheran dan meninggal pada 606H di Herah. Bapanya seorang ulama yang terkenal di zaman itu yang bergelar Sheikh Al Khatib Ar-Ray sahabat Imam Al Bughawi dari keturunan Abu Bakr As Siddiq r.a. khalifah Islam yang pertama. Beliau mendapat pendidikan awal dari bapanya sehingga memiliki ilmu agama yang tinggi, pakar dalam ilmu kalam, tafsir, mantik dan falsafah. Imam Fakhruddin Ar Razi belajar ilmu dari ayahnya sampai ayahnya meninggal dunia, kemudian beliau belajar dengan ulama di Kota Ar Ray mengenai ilmu hikmat, ilmu kalam dan ilmu fiqh dengan Majdidin Al Jaili seorang ulam yang amat terkenal pada zaman tersebut. Beliau bukan sahaja alim dalam ilmu agama, tetapi juga seorang yang pakar dalam bidang ilmu perubatan Pada mulanya Imam Fakhruddin cenderung kepada Mazhab Mu’tazilah, tetapi kembali kepada Mazhab Ahli Sunnah wal Jama’ah setelah berlaku peristiwa perdebatan beliau dengan Sheikh Al Jubba’i. Dikatakan, Imam Fakhruddin menghafal semua karangan Imam Al Haramain dalam ilmu kalam, kemudian beliau menuju ke negeri Khawazim. Karya Imam Fakhruddin Ar Razi terbagi kepada tiga, karya dalam bahasa arab yang disiapkan sepenuhnya oleh beliau, karya bahasa arab yang disempurnakan oleh orang sesudah beliau dan karya beliau yang ditulis dalam bahasa Parsi. Di antara karya-karya tersebut Kitab Tafsir Al Kabir, Kitab Tafsir As Shaghir, Kitab Nihayah Al ‘Ukul, Kitab Al Mahshul Fi Ilmi Usul Fiqh, Kitab Al Mabahasul Masyriqiyah, Kitab Lubab Al Isyarat, Tafsir Al Kabir dan lain-lain. Kitab tafsir beliau yang terkenal iaitu Tafsir Al Kabir yang dikenali sebagai Kitab Tafsir Fakhruddin Ar Razi merupakan kitab tafsir yang sangat terkenal di kalangan pengkaji ilmu Tafsir Al Qur’an. Kaedah penafsiran digunakan ialah Tafsir Bi Ar Ra’yi Al Ma’thul, namun tafsir ini banyak istifadah yang boleh di ambil, menggunakan balaghah Al Qur’an dan lughah. Beliau memasukkan ke dalam tafsirnya itu ilmu perubatan, ilmu mantiq, falsafah dan hikmah, di ambilnya dari ayat-ayat Al Qur’an dan ruh ayat-ayatnya. Dalam Tafsir Al Kabir, Imam Fakhruddin Ar-Razi banyak menjelaskan tentang munasabah surah dan ayat dengan mengemukan ilmu riadiyah, tabi’iyah, fulkiyah, falsafiyah dan perbaHassan ilahiyah yang bersandarkan kepada akal yang sihat dan mengemukakan pendapat ulama. Walaupun Imam Fakhruddin tidak sempat menyiapkan tafsirnya, namun penulisan tafsirnya diteruskan oleh Syeikh Syihabuddin Al Haubi dari Damsyiq pada tahun 639H dan kemudian diselesaikan oleh Syeikh Najmuddin Al Qamuli pada 727H yang berasal dari Mesir. Beliau meninggal dunia pada 606H di Herah, semoga Allah merahmati roh beliau, amin.

5. Imam Al Alusi (1217-1270H)
Beliau ialah Abu Sana’ Syihabuddin As Syed Mahmud Afandi Al Alusi Al Baghdadi. Beliau dilahirkan pada hari Juma’at 14 Sya’ban pada tahun 1217H di daerah Kurkh, Iraq. Beliau termasuk dalam kalangan ulama besar di Iraq dalam pelbagai ilmu pengetahuan. Al Alusi adalah nisbah kepada suatu daerah di dekat sungai Eufrat antara Baghdad dan Syria. Sejak kecil lagi beliau diasuh oleh bapanya iaitu Syeikh Al Suwaidi dan Al Alusi juga pernah berguru dengan Syeikh Al Naqshabandi. Al Alusi lebih cenderung ke arah ilmu tasawuf, maka sewajarlah huraian dalam kitab tafsirnya beliau memasukkan perspektif  tasawuf untuk menguatkan lagi penafsiran dalam kitabnya. Beliau dilantik menjadi wali wakaf di madrasah Al Marjaniyyah dan pada tahun 1248H beliau dilantik menjadi mufti. Namun kemudian pada tahun 1263H beliau melepaskan jawatan tersebut dan menumpukan perhatian untuk menulis tafsir Al Qur’an yang kemudian dikenali sebagai Tafsir Ruh Al Ma’ani. Aliran penafsiran beliau lebih menumpukan perhatian kepada alam mistik yang menekankan konsep spiritual. Kaedah metodologi penafsiran Al Alusi mempunyai nuansa sufistik berpegang kepada unsur-unsur keagamaan yang kuat. Dalam tafsir ini Al Alusi memuatkan pendapat dan pandangan para mufassir sebelumnya agar tafsir ini mempunyai kepercayaan dalam kalangan ulama-ulama yang mengkajinya, beliau menggunakan cara tahlili dalam penerapan tafsir. Beliau adalah seorang yang akademik dan tidak hairanlah beliau dipanggil ‘Hujah Al Udaba’ sebagai tempat rujuk bagi para ulama pada zaman tersebut. Di antara karya-karya beliau yang lain ialah Hasyiah ‘Ala Al Qatr, Syarh As Salim, Al Ajwibah Al ‘Iraqiyah `An As ilah Al Lahoriyah, Al Ajwibah Al Iraqiyyah Ala As’ilah Al Iraniyyah, Durrah Al Gawas Fi Awham Al Khawass, Al Nafakhat Al Qudsiyyah Fi Adab Al Bahs lain-lain.  Tafsir beliau yang terkenal ialah Tafsir Ruh Al Ma’ani yang lebih dikenali sebagai Tafsir Al Alusi. Beliau wafat pada 25 Zulhijjah tahun 1270H dan dimakamkan bersebelahan makam Syeikh Ma’ruf Al Karakhi, salah seorang tokoh sufi yang sangat terkenal di Kota Kurkh.

6. Imam Zamaksyari (467-538H)
Beliau ialan Abu Al Qasim Mahmud bin Umar bin Muhammad bin Ahmad bin Umar Al Khawarizmi Az Zamakhsyari, dilahirkan pada hari Rabu 27 Rejab 467H di Zamakhsyar, suatu tempat di Khawarizmi terletak di wilayah Turkistan, Rusia. Beliau mendapat pendidikan awal di negerinya, kemudian pergi ke Bukhara untuk menimba ilmu pengetahuan. Beliau pernah berguru dengan Abu Al Hassan Ibn Al Mudzaffar Al Naisaburi, seorang penyair dan guru di Khawarizm yang memiliki beberapa karangan, di antaranya ialah Tahzib Diwan Al Adab, Tahdzib Ishlah Al Manthiq dan Diwan Al Syai’r. Kemudian, beliau mempelajari sastera dengan Abu Mudhar Mahmud Ibn Jarir Al Dhabbi Al Asfahani yang merupakan seorang tokoh dalam bidang bahasa dan nahu, yang merupakan guru yang sangat berpengaruh terhadap diri Al Zamakhsyari. Beliau pernah ke Mekah dan menetap lama di sana sehingga beliau digelar Jaarullah (Tetamu Allah)  dan selama berada di Mekah beliau menulis Kitab Al Kasyaf ‘An Haqa’iqit Tanzil Wa ‘Unuyil Aqawil Fi Wujuhit Ta’wil. Zamakhsyari adalah seorang mahir dalam bidang ilmu bahasa, ma’ani dan bayan. Dalam beberapa kitab sejarah tercatat bahawa beliau pernah berguru kepada seorang faqih dan ahli hadith, iaitu Abu Abdillah Muhammad Ibn Ali Al Damighani dan juga berguru dengan Abu Manshur Ibn Al Jawaliqi dalam bidang bahasa dan sastera. Untuk mendalami dasar-dasar ilmu nahu Sibawaih, beliau berguru dengan Abdullah Ibn Thalhah Al Yabiri. Imam Az Zamakhsyari hidup dalam keadaan membujang sebatang kara dan dikatakan faktor-faktor beliau berada dalam keadaan demikian ialah kerana dilanda kemelut kemiskinan, ketidakstabilan hidupn dan beliau adalah seorang yang cacat jasmani. Ditambah pula dengan kesibukannya mencari ilmu dan kecintaannya terhadap ilmu pengetahuan serta terlibat dalam penulisan menyebabkan beliau tidak mempunyai masa untuk memikirkan soal perkahwinan. Dalam persoalan fiqh, beliau berpegang kepada Mazhab Hanafi, tetapi dalam persoalan akidah, beliau bermazhab Mu’tazilah bermatian-matian membela mazhab tersebut. Imam Adz Dzahabi pernah berkata dalam kitabnya Al Mizan[3] bahawa Az Zamakhsyari adalah seorang yang layak diambil hadith, tetapi dia seorang penyeru kepada aliran Mu’tazilah, semoga Allah melindungi kita, oleh itu berhati-hati terhadap kitab Kasyaf karyanya. Sebagai seorang penulis, Az Zamakhsyari meninggalkan beberapa karya dalam beberapa bidang ilmu, di antaranya ialah Tafsir Al Kasyaf, Diwan Al Adab, Rabi’ Al Abrar, Asas Al Balaghah, A’jab Al‘Ajab Fi Syarh Lamiyat Al‘Arab, Al Anmudzaj Fi Al Nahwi, An Nashaih As Shighar, Al Fa’iq Fi Garib Al Hadith, Maqamaat Al Zamakhsyari dan Nawabi’ Al Kalam Fi Al Lughah[4]. Kitab tafsir beliau terkenal ialah Tafsir Al Kasyaf ‘An Haqa’iqit Tanzil Wa ‘Unuyil Aqawil Fi Wujuhit Ta’wil atau dikenali sebagai Tafsir Az Zamakhsyari. Kitab tafsir beliau adalah salah satu kitab tafsir yang menggunakan kaedah Tafsir Bi Al Ra’yi yang terkenal, yang dalam perbahasannya menggunakan pendekatan bahasa dan sastera. Penafsirannya terkadang ditinjau dari sudut mufradat dengan merujuk kepada ucapan-ucapan syair arab, nahu dan balaghah. Beliau wafat pada 538H, di Jurjaniyah Khawarizm setelah kembali dari Mekah, semoga Allah mencucuri rahmat ke atas roh beliau, amin.


Sekian, wassalam

Al Faqir Ila 'Afwi Rabb
Lutpi Mustafa El-Batnani


[1] Biografi beliau terdapat dalam Al A’lam, oleh: Az Zirikli, juz: 5, hal: 322 dan Hadiyyah Al ‘Arifin, oleh: Al Babani, juz:2, hal:129
[2] Lihat kitab Al A’lam, oleh: Az Zirikli, juz: 5, hal: 322 dan Hadiyyah Al ‘Arifin, oleh: Al Babani, juz: 2, hal: 129.

[3]  Kitab Al Mizan, juz: 4, hal: 78
[4] Lihat kitab Mu’jam Al Udaba, oleh: Abu Abdillah Yaqut ibn Abdillah Al Rumi dan Thabaqatu Al Mufassirin oleh: Al Hafiz Syamsuddin Muhammad Ibn ‘Ali Ibn Ahmad Al Dawudi.

No comments:

Post a Comment

Post a Comment